Halla Sansaar (हल्ला संसार)

रारा ताल फुट्ने त्रास, १ सय ६ घर परिवार उच्च जोखिममा !!!

श्रीनगर (मुगु), पुस ७ - पानी पर्नासाथ गाउँमाथिको पहाडबाट पहिरो आउँछ । त्योभन्दा धेरै रारा ताल फुट्ने त्रासले उनीहरूलाई निद्रा पर्दैन ।
गमगढी छेवैको तलितुम गाउँका १ सय ६ घर परिवार वर्षौंदेखि यही त्रासमा छन् । 'भलपहिरो घरगोठमा छिर्छ । गुह्येखोलाले खेतबारी काटेको काट्यै छ,' स्थानीय श्रीचन्द्र रावलले भने, 'सबैभन्दा डर राराको छ । के गर्नु, हाम्मो सुन्ने कोही भएन ।'
५० वर्षअघि राजा महेन्द्र रारा आउँदा उनीहरूले गाउँ सार्न बिन्ती बिसाएका थिए । महेन्द्रसँगै आएका भूगर्भशास्त्रीले बस्ती सार्नुपर्ने बताएका पनि हुन् । तर केही भएन । त्यसयता व्यवस्था फेरिए, कैयौं सरकार फेरिए । न समस्याको समाधान निस्क्यो न त तलितुमको त्रास हटेको छ । 'तल खोलाले कटान गर्छ, माथिबाट भल र पहिरो आउँछ । त्योभन्दा ठूलो
विपत्ति त राराले निम्त्याउने डर छ,' उनले भने ।
गत वर्ष आएको भलपहिरोबाट गाउँका विष्णुबहादुर रावल र देवीलाल बुढाको घरमा क्षति पुग्यो । प्रशासनले ५/५ हजार राहत दिनेबाहेक नियन्त्रणको कुनै पहल गरेन । देवीलालले भने, 'पहाडबाट भलपहिरो आउँछ । पानी नरोकिँदासम्म गाउँ छाड्नुपर्ने स्थिति छ ।'
०६१ सालमा पनि गाउँमा ठूलै क्षति पुगेको थियो । नन्दबहादुर बयलको एक हल लाग्ने खेत गुह्येखोलाले बगायो । अरू बारी पनि बग्ने तरखरमा छ । ठाडाखोला, माझखोला र गुह्यखोला मिलेर घट्टे खोला बन्छ । त्यसबाट हुने कटानबाट गाउँ उच्च जोखिम छ । तर सुर्खेतस्थित जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण कार्यालयले ३५ वटा तारजाली भर्नेबाहेक कुनै काम
भएको छैन ।
तलितुम मात्र हैन, मुगुका १४ गाउँ पहिरोको उच्च जोखिममा छन् । सदरमुकाम गमगढी छेवैको श्रीनगरका इमागाउँ, निगाले र तलितुम गाउँ जोखिममा छन् । गमगढीका ढुंगाखानीले त्यस तलको इमागाउँ पहिरोको जोखिममा परेको हो । स्थानीय प्रशासनले ढुंगाखानी बन्द गर्न निर्देशन पनि दिएको छ । पूर्ण रूपमा भने नरोकिएको गाउँकी अगुवा रामदेवी खड्काले बताइन् । 'सीडीओसाबलाई भेटेर गाउँ बचाउनुपर्‍यो भनेका छौं,' उनले भनिन्, 'कि ढुंगाखानी बन्द गर्नुपर्‍यो हैन भने बस्ती सार्नुपर्‍यो । नत्र पहिरोले बगाउने भो ।'
त्यस्तै रोवा गाविसका भटडाँडी र मेलबाडा, कोटिला, सेरीका साटबाडा र गाँडेखोला, जिमाका ख्याल्च र पुरुमुरु पनि खतरामा छन् । त्यसैगरी कार्कीबडा गाउँ र कालापाल्ता, रिगाको ह्याङलु र फोतु रावलबडा पनि उच्च जोखिममा छन् । तीमध्ये अधिकांश गाउँ सार्नुपर्ने माग स्थानीयले गरेका छन् । यी गाउँमा ६० देखि साढे दुई सय घर छन् ।
सरकारले समुदायमा आधारित विपद् जोखिम व्यवस्थापनका लागि छनोट गरेका १ हजार गाविसमध्येका मुगुका पाँच गाविसमा गैरसरकारी निकाय केयर नेपाल र किर्डाकले कार्यक्रम गरिरहेका छन् । गाविसस्तरमा स्थानीय विपद् व्यवस्थापन समिति बनेका छन् । भल पहिरो नियन्त्रण गर्न गत जेठयता झन्डै १३ लाखको लागतमा भलकुलो तटबन्ध निर्माण गरिएको केयरका संयोजक हासा मल्लले बताइन् । ती गाउँमा विपद् जोखिम व्यवस्थापन योजनासमेत बनाइएको छ ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारीको अध्यक्षतामा रहेको जिल्ला दैवीप्रकोप उद्धार समितिसँग न बजेट छ न त गाउँहरू जोगाउने कुनै योजना । मुगुका जोखिमयुक्त गाउँको अध्ययन गर्न भर्खरै प्राविधिक टोली खटाइएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी बलभद्र गिरीले बताए ।
जिल्ला प्राविधिक कार्यालयका इन्जिनियर वीरबहादुर रावलको नेतृत्वमा टोली गठन भएको छ । उद्धार समितिमा सामान्य राहतबाहेक बजेट छैन । प्रजिअ गिरीले भने, 'बस्ती सार्नेबारे कुनै योजना बनेको छैन । टोलीको अध्ययनपछि खानी विभाग,
भू-संरक्षण तथा भौतिक निर्माण र
गृह मन्त्रालयमा आवश्यक सिफारिस गर्ने छौं ।'

Tags: Environment